Bezig met laden...
De vraag dringt zich op: wie is orgelbouwer Edskes? Hoe komt een Nederlander in Zwitserland terecht?
Onderstaand artikel is met toestemming van dhr. Edskes overgenomen van het boekje behorend bij de CD’s uitgegeven ter gelegenheid van 25 jaar Bernhardt Edskes Orgelbau.
Bernhardt Hilbrand Edskes werd 28 oktober 1940 als de jongste van vier zonen van de jurist Albert Hendrik Edskes in Groningen geboren. Twee broers werden organist, de oudste (Cornelius geb. 1925) ook internationaal orgeladviseur.
Drie factoren waren van groot belang voor de vroege ontwikkeling van zijn muzikale persoonlijkheid. In de eerste plaats was dat de muzikale familie, waarin hij van jongs af aan deel nam aan het dagelijks musiceren. Van even groot belang was het Groninger land met zijn wereldvermaarde rijke en fraaie orgelbezit. Tevens speelde de zangscholing als jongetje in het knapenkoor in Groningen een belangrijke rol in zijn muzikale ontwikkeling.
Vanaf de eerste klas van de lagere school kreeg hij piano en orgelles. Op dertienjarige leeftijd werd hij organist van het tweeklaviers Arp Schnitger/Freitag-orgel in Noordbroek. Toen hij vijftien was, hoofdorganist van het beroemde Arp Schnitger-orgel in Uithuizen. In zijn vrije tijd hielp hij mee in een kleine orgelwerkplaats van een Groninger orgelbouwer, wat uiteindelijk bepalend was voor zijn latere beroepskeus. In zijn jonge jaren kreeg hij orgelles van de belangrijke orgelpedagoog Johan van Meurs (1904-1986), de organist van het drieklaviers Arp Schnitger-orgel (1702) in de der Aa-kerk te Groningen. Al spoedig verving hij zijn leraar bij afwezigheid.
Twee passies hielden Bernhardt als jonge man bezig. Dat was de muziek aan de ene kant, die zijn vader als ‘brodeloze kunst’ afried, aan de andere kant was dat het schilderen en tekenen, wat hij bij meerdere kunstschilders en aan de kunstacademie in Groningen verder ontwikkelde. Zo verenigden in zijn persoon al vroeg beide basale bekwaamheden, die een orgelbouwer kenmerken en voor de kwaliteit van een orgel bepalend zijn: De auditieve en visuele component. Daarnaast behaalde hij het handelsschool-diploma met Duits en Engels om de mogelijkheid te hebben een eigen bedrijf te beginnen. De beroepskeuze was op dat moment echter nog niet gemaakt.
Na de watersnoodramp in 1953 werden uit heel Europa giften gegeven om de beschadigde orgels in Zeeland te restaureren. Als dank krijgen talrijke buitenlandse orgelbouwers de opdracht om nieuwe orgels te bouwen, zo ook de firma Metzler uit Zwitserland. Bernhardt ontwerpt op verzoek van deze orgelbouwer een aantal orgels. In 1963 verhuist hij naar Zwitserland en krijgt hij de artistieke leiding over de vormgeving en klankmatige aspecten (o.a. mensurering en intonatie) van de ongelbouw bij de firma Metzler. Gedurende 12 jaar werkt hij bij de firma Metzler en bouwt hij orgels door heel Europa.
In 1966 trouwt hij met de Zwitserse architecte Dorothea Utinger. Samen kregen ze twee dochters.
Om meer ruimte te krijgen eigen ideeën te ontwikkelen richtte hij in 1975 zijn eigen orgelbouwfirma op. De orgelbouw werkplaats werd in Wohlen bij Zurich in Zwitserland gevestigd. Zijn orgels en de compromisloze kwaliteitseis dwingen internationaal spoedig respect af.
Jarenlang is Edskes voorzitter van de ‘Sweizerischen Organisten-Verbandes’. In de Schola Cantorum Basiliensis, de Europese hogeschool voor oude muziek in Basel, is hij docent orgelbouw. Daarnaast is hij lid van de internationale beroepsgroep voor orgelbouwvragen en lid van de ‘Arbeitsgemeinschaft Sweitzerscher Orgeldekmalpflege’. Concerten en lezingen, radio-, televisie-, en CD-opnamen voeren hem naar orgels in heel Europa. Daarnaast is hij als vakauteur over orgelbouwvragen internationaal actief.
Tot 1997 was hij tevens hoofdorganist van de St. Jozefs-Kirche in Dietikon (Kanton Zurich).
Hoge lof kreeg hij van de bekende orgeladviseur en organist Jean Claude Zehnder toen hij zei: ‘Wat ik in Bernhardt Edskes altijd zo bewonder, is zijn scherpe blik waarom het vroeger zo gemaakt is en niet anders. Concreet brachten deze achtergrondvragen herijkingen in bijna alle gebieden van de orgelbouw teweeg: In het vervaardigen van pijpen, in de traktuur, in de intonatie etc.’
Hoogwaardige en richtinggevende orgels heeft Bernhardt Edskes gebouwd, maar kwalificeert zichzelf echter als niet perfect en onvolmaakt. Op de vraag wat tot op heden zijn beste orgel is, antwoordt hij dat hij die nog niet gebouwd heeft.
Hij houdt het voor een illusie in deze hoog ontwikkelde kunst werkelijk iets nieuws te willen vinden en beroept zich daarop Michael Pretorius die vastgesteld had, ‘dat zij alleen volledig zonder enige toevoeging / bestaan kan blijven / het lijkt dat aan hun perfectie en volmaaktheid niets ontbreekt / nog wenselijk is of aan toegevoegd of vermeerderd zou kunnen worden.’
Zo is goeddoordachte orgelbouw voor hem vooral een voortbouwen, een evolutionaire vooruitgang: Schicht auf Schicht und Schicht aus Schicht. En zo geeft een generatie hun levenswijsheid aan de ander door. Bij dit beeld komt mij Bachs Magnificat (BWV 234) voor de geest: Heeft hij ‘omnes, omnes generationes’ niet in een zelfde wijs gecomponeerd: Schicht auf Schicht und Schicht aus Schicht? En als Bernhardt Hilbrand Edskes over Johann Sebastian Bach of Arp Schnitger spreekt, dan stralen zijn vrolijke blauwe ogen.